14 Μαρ 2017

Ντένης Τζανάτος



ΝΤΕΝΗΣ ΤΖΑΝΑΤΟΣ

Σεμνός, ευγενής, πράος όπως όλοι οι άξιοι άνθρωποι. Σκιτσογράφος και δημοσιογράφος που τίμησε τις ιδιότητές του με ήθος, εντιμότητα, συνέπεια και εργατικότητα. Βαθιά καλλιεργημένος, ανιδιοτελής, ιδεολόγος, αγωνιστής. Ένας άριστος!
Καλός φίλος, αληθινός φίλος. Παμπάλαιος φίλος. Από τότε που κάναμε τα πρώτα βήματά μας. Ζήλιες, αντιζηλίες, ξεπερασούρες, παρασκήνιο ούτε τα μηχανεύτηκε ούτε τα καταδέχτηκε. Πάντα αλληλέγγυος στους συναδέλφους, ακόμα και σ' εκείνους που του φέρθηκαν όπως δεν του άξιζε. Πικρό λόγο δεν άκουσα να πει για κανέναν.
Τον φωτογράφισα ένα χαρούμενο πρωινό που κάναμε τον τελευταίο έλεγχο στις ηλιοτυπίες των βιβλίων του Λευκάδιου Χερν, ευτυχείς γιατί φτάναμε στο τέλος μιας μεγάλης πορείας, την οποία ο Ντένης με τον γνωστό αθόρυβο τρόπο του καθόρισε και στάθηκε βοηθός και συμπαραστάτης. 
Το μεροκάματό του στη γη πήρε τέλος. Έφυγε σαν πουλάκι, μου είπαν. Όπως ακριβώς έζησε. Ανάλαφρα, αθόρυβα, ευγενικά.
Πάνε ώρες που το έμαθα. Ήπια καφέ, κάπνισα, μίλησα με φίλους. Ακόμα δεν έχω συνειδητοποιήσει ότι δεν θα... ότι αυτό το νούμερο στο κινητό δεν θα... ότι ποτέ ξανά στην Καλλιθέα δεν θα... ούτε και πουθενά αλλού. Πολλά τα «δεν θα».
Ακόμα είναι ζεστό και δεν πονάει. Όμως πριν αρχίσει ο πόνος, θέλω να θυμηθώ τον Λευκάδιο. Τον Λευκάδιό μας, Ντένη. 

«Είμαι ένα με τη ζωή που δεν έχει ούτε μορφή ούτε όνομα, είμαι ένα με όλα όσα αρχίζουν και τελειώνουν –ακόμα και με τον τάφο και τον νεκροθάφτη, το πτώμα και το σκουλίκι...
* * *
Ένα σπουργίτι τιτίβισε στη στέγη και κάποιο άλλο απάντησε. Τα σχήματα των πραγμάτων άρχισαν να γίνονται ξεκάθαρα μ’ ένα απαλό γκρίζο φως και το σκοτάδι σιγά σιγά φωτίστηκε».


Η ανακοίνωση της Ένωσης Συντακτών

22 Ιαν 2017

Η λογοκρισία του βιβλίου της Θεσσαλονίκης


Αγαπητοί φίλοι,
όσοι παρακολουθείτε τη δουλειά μου, θα ξέρετε την αγάπη μου για τη Θεσσαλονίκη και για το βιβλίο μου «Θεσσαλονίκη-μνημεία, μνήματα και μνήμες», μια ιστορική μελέτη για τις τρεις μεγάλες κοινότητες της παλιάς πολύχρωμης και πολύγλωσσης πόλης: την εβραϊκή, τη μουσουλμανική και τη χριστιανική.

Πρότεινα το βιβλίο σε έναν γνωστό εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης, η πρόταση έγινε δεκτή και υπογράψαμε συμβόλαιο συνεργασίας. Το βιβλίο ήταν σελιδοποιημένο και στημένο. Η επιμέλεια και οι διορθώσεις ανατέθηκαν σε ιστορικό καθηγητή. Μετά από λίγες εβδομάδες ήρθε στα χέρια μου ο φάκελος με τις διορθώσεις. Ξεφύλλισα το δοκίμιο για να πάρω μια πρώτη γεύση. Όταν είδα τη λέξη «αυγά» διορθωμένη σε «αβγά», (στραμπούληγμα που και ο ίδιος ο Τριανταφυλλίδης που το πρότεινε το πήρε πίσω), σκέφτηκα ότι δεν αρχίζουμε καλά. Είχα δίκιο γιατί στη συνέχεια είδα κάποιες προτάσεις σβησμένες με κόκκινη γραμμή και ολόκληρες παραγράφους διαγραμμένες με κόκκινο χι. Όλες βρίσκονταν στην ενότητα για τους Εβραίους και στα τραγικά γεγονότα των ετών 1941-1943. 

Αναφέρω μερικές περιπτώσεις:
• Η φράση ότι ο όχλος λεηλάτησε το [κατεστραμμένο] εβραϊκό νεκροταφείο και πήρε τούβλα και μάρμαρα διαγράφτηκε με κόκκινη γραμμή.
• Η παράγραφος που ξεκινάει με το ερώτημα «γιατί στη Θεσσαλονίκη οι απώλειες της εβραϊκής κοινότητας ήταν τόσο μεγάλες συγκριτικά με άλλες ελληνικές πόλεις» διαγράφτηκε με κόκκινο χι.
• Με κόκκινο χι διαγράφτηκε το τμήμα που μιλάει για την Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Περιουσιών, για τις άθλιες κομπίνες των απογραφέων και των μεσεγγυούχων και για το λυσσαλέο πλιατσικολόγημα των σπιτιών και καταστημάτων των εκτοπισμένων Εβραίων.
• Με διπλοτετράδιπλο χι που κόντεψε να τρυπήσει το χαρτί διαγράφτηκε η παράγραφος που καταλήγει ότι «πολλές περιουσίες φτιάχτηκαν από την πυρίκαυστο και τους αποδημούντες». (Αποδημούντες είχε χαρακτηρίσει η κατοχική κυβέρνηση τους δυστυχείς Εβραίους που εκτοπίστηκαν για να θανατωθούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Πυρίκαυστος ζώνη ονομάστηκε το τμήμα της πόλης που καταστράφηκε από την πυρκαγιά του 1917. Άλλη φοβερή ιστορία αυτή!)
• Ο επιμελητής-διορθωτής-ιστορικός-καθηγητής με τη φόρα που είχε πάρει διέγραψε ακόμα και την πληροφορία ότι κάποιες γερμανικές εταιρείες χρησιμοποίησαν τζάμπα εργατικό δυναμικό από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Φρέναρε μονάχα αφού διέγραψε το όνομα του Γιάννη Μπουτάρη, που επί δημαρχίας του η Θεσσαλονίκη εντάχθηκε -επιτέλους!- στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας της περιόδου 1940-1945.

Στο σημείο αυτό τελείωσαν οι διαγραφές, αλλά και το επίμαχο κεφάλαιο για την εβραϊκή κοινότητα. Τα υπόλοιπα ήταν αλλαγές του τύπου «αυγά» σε «αβγά» και «κτίρια» σε «κτήρια».

Αυτό δεν ήταν επιμέλεια. Ήταν λογοκρισία! Δεν χρειαζόταν να το ψιλοκοσκινίσω. Σε  μία σύντομη συνάντηση με τον εκδότη διέλυσα τη συνεργασία μας, ακυρώσαμε το συμβόλαιο και πήρα το βιβλίο μου πίσω. 
«Μου είναι αδύνατον να πιστέψω ότι οι Θεσσαλονικείς έκαναν τέτοια φοβερά πράγματα στους Εβραίους συμπολίτες τους», είπε ο εκδότης.
«Δεν τα έκαναν οι Θεσσαλονικείς γενικώς. Τα έκαναν κάποιοι αχρείοι που επωφελήθηκαν από την τραγική μοίρα των συμπολιτών τους», του απάντησα.
Όταν ερευνούσα, βρέθηκα πολλές φορές μπροστά σε γεγονότα που αγνοούσα, που μου δημιούργησαν έκπληξη, οργή, αγανάκτηση, που τα αντιμετώπισα με δυσπιστία και χρειάστηκε να ανατρέξω σε πάμπολλες πηγές μέχρι να βρω άκρη και να καταλάβω τι γίνεται. Κατέγραψα τα γεγονότα στα οποία με οδήγησε η έρευνα που έκανα, ασχέτως αν μου άρεσαν ή όχι, και τα τεκμηρίωσα με πηγές που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, αποφεύγοντας ν’ αναφέρω κρίσεις και προσωπικές απόψεις. 
Έτσι, όταν πρότεινα το βιβλίο μου για έκδοση, ήξερα καλά για ποιο πράγμα μιλούσα, με ποιον τρόπο μιλούσα και τι δουλειά είχα κάνει. Ήξερα ακόμα ότι είναι πολλά αυτά που αγνοούμε και πως η άγνοια και η λήθη εξυπηρετούν τις εξουσίες.

Δεν μπορώ παρά να εκτιμήσω τα αποτελέσματα που έχει φέρει η στάση του δήμαρχου Μπουτάρη και που εκφράζεται συνοπτικά με μία φράση από την ομιλία του στην περσινή εκδήλωση μνήμης την Ημέρα Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος: «Ξέρετε ότι ως διοίκηση του Δήμου Θεσσαλονίκης και, προσωπικά εγώ ως δήμαρχος, δίνουμε έμφαση στα ιστορικά ζητήματα του πρόσφατου παρελθόντος που η πόλη επιμελώς έκρυβε τόσα χρόνια». 
Η Θεσσαλονίκη άρχισε να θυμάται το πλούσιο παρελθόν της. Οι νεότεροι άρχισαν να το μαθαίνουν.

Κάποια στιγμή ο εκδότης επανήλθε με ένα τηλεφώνημα για να μου δηλώσει ότι εξακολουθεί να του αρέσει το βιβλίο και για ν’ αφήσει ανοιχτή την προοπτική της έκδοσής του, αν δεχτώ να αφαιρεθούν οι επίμαχες παράγραφοι. 
«Τι να αφαιρεθούν; Εδώ έχουν εμπλουτιστεί!»

Ποιο θα είναι το μέλλον του βιβλίου μου δεν το γνωρίζω, αλλά δεν ανησυχώ. «Κάθε βιβλίο έχει το αστέρι του», όπως λέει μια αγαπητή μου συγγραφέας. 
Ένα άρθρο μου όμως για την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης δημοσιεύτηκε πρόσφατα στη Huffington Post και μπορείτε να το διαβάσετε.

Υ.Γ. Το βιβλίο περιλαμβάνει πολλές φωτογραφίες της παλιάς Θεσσαλονίκης. Όταν άρχισα να κάνω επαφές με τα αρχεία που τις διέθεταν για να πάρω την άδεια χρήσης τους, είχα διάφορες ευχάριστες εκπλήξεις. Οι υπεύθυνοι με μεγάλη προθυμία μου παραχώρησαν ηλεκτρονικά αρχεία σε υψηλή ανάλυση και με πολλή ζεστασιά μου έδιναν συγχαρητήρια και με ενθάρρυναν την προσπάθειά μου να γράψω ένα βιβλίο για την πόλη τους. Το Άσυλο του Παιδιού, η Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης, το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, ο Ευάγγελος Χεκίμογλου, ο Γιάννης Μισετζής, ο Μανώλης Ρωξάνας, ο Γιώργος Μ. Γρούτας μου εμπιστεύτηκαν τις φωτογραφίες που τους ζήτησα. Αναφέρονται όλοι στις πηγές των εικόνων, αλλά θέλω να τους ευχαριστώ θερμά και μέσα από αυτό το κείμενο. Ξεχωριστά θέλω να ευχαριστήσω τον δήμο και το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης για τη γενναιόδωρη προσφορά τους (πλήθος φωτογραφιών!) και τον συλλέκτη Μάνο Μαλαμίδη που εκτός από την πρόσβαση στο αρχείο του είναι πάντα πρόθυμος να μου δώσει τη γνώμη του και τις γνώσεις του.


20 Νοε 2016

«Επάγγελμα σκιτσογράφος» στη Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών Ορνεράκης

Ετοιμάζομαι! Είμαι η κεφάτη καλεσμένη του κεφάτου Κέντρο Εφαρμοσμένων Τεχνών Ορνεράκης. Θέμα της παρουσίασής μου;
«Επάγγελμα σκιτσογράφος». Εφημερίδες, περιοδικά, εικονογραφήσεις, κόμικς, αφίσες, μυστικά, ετσετερά-ετσετερά, η Ιζόλα και τα πάντα όλα.
Η πρόσκληση είναι ανοιχτή για όλους τους φίλους. 





11 Νοε 2016

Βόλος – Συναντήσεις, γνωριμίες και γενέθλια

Τρίτη 1 Νοεμβρίου
Είχα καιρό να ταξιδέψω λόγω εκείνου του κατάγματος, αλλά μόλις αποκαταστάθηκε η βλάβη, δέχτηκα με χαρά την πρόσκληση της Τασούλας Τσιλιμένη, αναπληρώτριας καθηγήτριας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, για μία διάλεξη (παρουσίαση του θέματος «Επάγγελμα σκιτσογράφος» και εργαστήρι) στους μεταπτυχιακούς φοιτητές του τμήματος Προσχολικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Η μέρα ήταν ηλιόλουστη, η διαδρομή ευχάριστη κι εγώ είχα μεγάλα κέφια. On the road again ♫.
Ούτε που κατάλαβα πότε έφτασα στον Βόλο. Εκεί με περίμενε γιορτή. Κυριολεκτικά. Με εκλεκτή παρέα σ' ένα εύθυμο τραπέζι γιορτάσαμε τη συνάντησή μας και τα γενέθλια του Βασίλη Αναγνωστόπουλου.

Βασίλης Αναγνωστόπουλος, Τασούλα Τσιλιμένη κι εγώ.
Πολύ χαρούμενοι για τη συνάντησή μας!
Επιτέλους γνώρισα την Τασούλα Τσιλιμένη. Με τις ευκολίες που μας δίνει το διαδίκτυο συνεργαστήκαμε από απόσταση στο βιβλίο της «Οι ιστορίες του Σάββα-Πώς να επιβιώσετε από τους γονείς όταν πάτε σχολείο» που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τις εκδόσεις Πατάκη. Είχε ήδη προγραμματιστεί η παρουσίασή του σε κεντρικό βιβλιοπωλείο της πόλης και ήταν θαυμάσια ευκαιρία να παρευρίσκονται και οι δύο δημιουργοί του βιβλίου.


Εγώ, η Τασούλα Τσιλιμένη και ο Κώστας Μάγος.
Η συνάντηση με τον Κώστα Μάγο ήταν μία από τις ευχάριστες εκπλήξεις που μου επιφύλαξε αυτό το ταξίδι. Είχαμε συνεργαστεί πριν από χρόνια στη δημιουργία μιας σειράς βιβλίων του προγράμματος εκπαίδευσης των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης. Τα βιβλία αυτά είχαν γίνει με αγάπη και συγκίνηση, γιατί με τη Θράκη –και ιδιαίτερα με την Κομοτηνή– με δένουν μερικά ευτυχισμένα χρόνια. Ειδωθήκαμε με χαρά ύστερα από τόσον καιρό, θυμηθήκαμε και είπαμε πολλά.


Φουουου το κεράκι! Πολύχρονος κι ευτυχισμένος, κύριε Αναγνωστόπουλε!


Εδώ όλοι οι εκλεκτοί συνδαιτημόνες. Από αριστερά:
Γιώτα Κούγιαλη, εκπαιδευτικός, συγγραφέας και γραμματέας του Κέντρου Μαγνησιωτών Συγγραφέων (ΚΕΜΑΣΥ)
Ελένη Κονταξή (χαμογελαστή ξανθιά πίσω από τη Γιώτα), φιλόλογος, διδάκτωρ λογοτεχνίας και επιμελήτρια πανεπιστημιακών εκδόσεων
Μαίρη Τσουβαλά, επίκουρη καθηγήτρια κίνησης-δημιουργικής έκφρασης και εκπαίδευσης
Βασίλης Αναγνωστόπουλος, ομότιμος καθηγητής παιδικής λογοτεχνίας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, εμπνευστής και πρόεδρος του ΚΕΜΑΣΥ
Τασούλα Τσιλιμένη, συγγραφέας, αναπληρώτρια καθηγήτρια Προσχολικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πρόεδρος του ΠΟΦΑ (Πανελλήνιος Όμιλος Φίλων Αφήγησης)
Δέσποινα Μουζαλά, φιλόλογος και διευθύντρια του 2ου Δημοτικού Σχολείου Βόλου
Τέτη Σώλου, σκιτσογράφος, συγγραφέας και μεταφράστρια του Λευκάδιου Χερν
Κώστας Μάγος, συγγραφέας και επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Ο άνθρωπος πίσω από την κάμερα είναι η Νατάσα Καρακατσάνη, συνεργάτιδα του Εργαστηρίου Λόγου και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, συγγραφέας και εξαιρετική φωτογράφος.


Όλες οι μέρες του ταξιδιού στον Βόλο


Επάγγελμα σκιτσογράφος-παρουσίαση και εργαστήρι με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του τμήματος Προσχολικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Τετάρτη 2 Νοεμβρίου

Πώς να μην ξεκινήσει ευχάριστα η μέρα μου, όταν ανοίγω την μπαλκονόπορτα και βλέπω αυτή την εικόνα; Ήλιος, θάλασσα και μια μέρα σαν ανοιξιάτικη. 

Δούλεψα μέχρι το μεσημέρι και μετά από μια μεγάλη βόλτα στην παραλία σταμάτησα για έναν απολαυστικό καφέ στη λιακάδα κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο και στον Παπαδιαμάντη.



Απέναντί μου το Πανεπιστήμιο. Θα βρίσκομαι εκεί σε δύο ώρες. Προηγουμένως όμως ραντεβού με την Τασούλα Τσιλιμένη στην ΕΡΤ Βόλου για ζωντανή ραδιοφωνική συνέντευξη στην εκπομπή της Βίκυς Καποτά με θέμα το βιβλίο. Σήμερα θέμα της εκπομπής το βιβλίο «Οι ιστορίες του Σάββα – Πώς να επιβιώσετε από τους γονείς όταν πάτε σχολείο» από τις εκδόσεις Πατάκη. Στη συνέντευξη ειπώθηκαν πολλά ενδιαφέροντα πράγματα από τη συγγραφέα Τασούλα Τσιλιμένη για το πώς προσέγγισε το θέμα της και τι έδειξε μέσα από το καλογραμμένο και γεμάτο χιούμορ κείμενο. Εγώ μίλησα για την ανάγκη που αισθάνθηκα να εικονογραφηθεί το βιβλίο με διαφορετικό τρόπο –με διοράματα– ώστε να φαίνονται οι εικόνες σαν τρισδιάστες.

Και να ’μαι στο Πανεπιστήμιο, κάτω από τη θόλο και από ένα πανό. Σε λίγο θ' αρχίσει η διάλεξή μου (παρουσίαση και σκιτσογραφικό εργαστήρι) με τίτλο «Επάγγελμα σκιτσογράφος» στους φοιτητές του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Παιδαγωικού Τμήματος Προσχολικής Αγωγής στο πλαίσιο της ενότητας Έντυπο Παιδαγωγικό Υλικό. 


Πρώτο μέρος: Επάγγελμα σκιτσογράφος
Έγινε παρουσίαση με παράλληλη προβολή εικόνων. Άξονες της παρουσίασης ήταν:
• Η πολιτισμική  καλλιέργεια του σκιτσογράφου ώστε να αποκτήσει κριτικό πνεύμα και ματιά πάνω στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή που εκφράζει η δημιουργία του (κόμικ, γελοιογραφία, καρτούν, εικονογράφηση).
• Μέσα από ποιες διαδικασίες αποκτιούνται οι επαγγελματικές αλλά και οι ποικίλες άλλες δεξιότητες και πώς εντέλει υπηρετούν το σκίτσο και διευρύνουν τους ορίζοντες του δημιουργού.
• Η προσωπική διαδρομή μου μέσα στον κόσμο των εικόνων, των βιβλίων και των εντύπων (εφημερίδες, περιοδικά, αφίσες, φανζίν κ.λπ.).

Δεύτερο μέρος: Σκιτσογραφικό εργαστήρι
Στόχος μου ήταν να δείξω ότι η εικονογράφηση ενός κειμένου στηρίζεται στην κατανόησή του και στην έμπνευση. Διαγράφουμε τις φράσεις «δεν έχω ταλέντο» ή «δεν μπορώ να τραβήξω ούτε μία ευθεία γραμμή», που ακούγονται πολύ συχνά. Απελευθερώνοντας τον εαυτό μας όλοι μπορούμε να αποτυπώσουμε τις ιδέες μας με εικόνες. Στο εργαστήρι χρησιμοποιήσαμε κάποιες έξυπνες λύσεις που διευκολύνουν στη δημιουργία εικόνων ακόμα και όσους πιστεύουν ότι «δεν έχουν ταλέντο« και ότι «δεν μπορούν να τραβήξουν ούτε μία ευθεία γραμμή». Όλοι μπορούμε!


Όλες οι μέρες του ταξιδιού στον Βόλο